مجله آموزشی اطلاع رسانی دایومگ

logo
آیکون استخر پلاس

استخر پلاس

Search
 پوکی استخوان (اوستئوپورز؛osteoporosis) چیست

 پوکی استخوان (اوستئوپورز؛osteoporosis) چیست

فهرست مطالب

دسته بندی : >

یکی از شایع ترین بیماری های استخوانی، پوکی استخوان (اوستئوپورز؛osteoporosis) است که با تشکیل استخوان غیر طبیعی و تغییر شکل اسکلتی مشخص می شود.

پوکی استخوان (اوستئوپورز؛ osteoporosis) به معنی خلل و فرج دارد (porous) شدن استخوان است که با کاهش توده ی استخوانی و تخریب بافت استخوانی مشخص می شود. پوکی استخوان به شکنندگی و افزایش شکستگی گردن استخوان ران، مهره ها و مچ دست می انجامد. مردان هم مانند زنان به پوکی استخوان مبتلا می شوند. در چند سال اول بعد از یائسگی از دست رفتن بافت استخوانی با حداکثر سرعت روی می دهد و در سال های بعد از آن با سرعت آهسته تر ادامه می یابد. پوکی استخوان هنگامی ایجاد می شود که جذب استخوان بسیار سریع روی می دهد یا جایگزینی استخوان خیلی آهسته صورت می گیرد.

پوکی استخوان ممکن است به حدی شدید شود که حتی فشارهای خفیف مانند خم شدن بلند کردن جسم نسبتاًسنگینی (مانند جارو برقی) و سرفه کردن موجب شکستگی آن شوند.

در پوکی استخوان تراکم مواد معدنی استخوان کاهش پیدا میکند ساختار میکروسکوپی استخوان تخریب می شود و مقدار و نوع پروتئین های غیر کلاژنی استخوان تغییر می کند.

بر طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، پوکی استخوان در خانم ها عبارت است از کاهش تراکم استخوان به میزان 5/2 انحراف معیار پایین تر از حداکثر توده استخوانی (مقدار میانگین در یک زن ۲۰ ساله ی سالم) واژه ی «پوکی استخوان تثبیت شده» شکستگی ناشی از شکنندگی را شامل می شود. پوکی استخوان بیش از همه در زنان یائسه روی می دهد ولی ممکن است در صورت وجود اختلالات هورمونی و سایر بیماری های مزمن یا در نتیجه ی مصرف داروها، به ویژه گلو کو کور تیکویید ها (کورتون) ها نیز ایجاد شود.

پوکی استخوان می تواند به نحو چشمگیر بر امید به زندگی و کیفیت زندگی تاثیر بگذارد.

علائم پوکی استخوان

علائم

در مراحل اولیه کاهش تراکم ،استخوان معمولا درد یا نشانه ی دیگری وجود ندارد ولی هنگامی که استخوان ها در اثر پوکی ضعیف شدند ممکن است علایم زیر ایجاد شوند

  • کمر درد که در صورت بروز شکستگی یا فشردگی مهره ها ممکن است شدید باشد.
  • کاهش قد با گذشت زمان ایجاد می شود و همراه با آن خمیدگی پشت بروز می کند
  • شکستگی مهره ها، مچ دست، مفصل ران، دندها یا سایر استخوان ها

علایم فشردگی مهره ها (شکستگی ناشی از فشردگی) عبارتند از: کمردرد ناگهانی، اغلب توام با درد ریشه ای (درد منتشر شونده در مسیر عصب و ناشی از تحت فشار قرار گرفتن عصب) و به ندرت همراه با تحت فشار قرار گرفتن طناب نخاعی یا سندرم دُم اسب. (به قسمت انتهای تحتانی نخاع در ناحیه ی اولین مهره ی کمری و دسته ی متشکل از ریشه های اعصاب کمری، خاجی و دنبالچه ای که از نخاع خارج می شود و در مسیر مجرای مهره ها خاجی و دنبالچه، پیش از رسیدن به سوراخ بین مهره ای مهره ی خاص آنها نزول می کند، دُم اسب گفته می شود). شکستگی مهره های متعدد موجب خمیده شدن (قوز)، کوتاه شدن قد و درد مزمن (و در نتیجه کاهش تحرک) می شود.

شکستگی استخوان های طویل به طور حاد موجب اختلال حرکتی می شود و به عمل جراحی نیاز دارد.

افزایش احتمال به زمین افتادن در سنین بالا منجر به شکستگی مچ دست مهره ها و ران می شود. این احتمال در واقع در اثر افزایش اختلال دید ناشی از علل مختلف (مانند آب سیاه چشم، استحاله ی لکه ی زرد شبکیه)، اختلال تعادلی، اختلالات حرکتی (مانند بیماری پارکینسون)، زوال عقلی و کاهش عضله اسکلتی ناشی از سن افزایش می یابد. گُلاپس (از دست رفتن موقتی تون وضعیتی بدن با یا بدون از دست رفتن هوشیاری) منجر به افزایش قابل ملاحظه ی خطر به زمین افتادن می شود. سنکوپ وازوواگال، افت فشار خون وضعیتی (کاهش فشار خون به دنبال ایستادن، از وضعیت نشسته) و حملات تشنجی می توانند موجب زمین خوردن بیمار شوند. برداشتن موانع و فرش های سبک و لغزنده از سر راه و محل زندگی این افراد خطر به زمین افتادن آنها را کاهش می دهد.

عوامل خطر

تعدادی از عوامل خطر با ایجاد پوکی استخوان در ارتباط هستند و احتمال بروز این بیماری را افزایش می دهند. در بسیاری از افراد مبتلا به پوکی استخوان عوامل خطر متعددی وجود دارند ولی در بقیه مبتلایان عوامل خطر شناخته شده ای یافت نمی شود.

عوامل خطر غیر قابل تغییر پوکی استخوان عبارتند از:

جنسیت

احتمال ایجاد پوکی استخوان در جنس مؤنث بیشتر است. کمبود استروژن در دوران یائسگی با کاهش سریع تراکم استخوان زنان ارتباط دارد ولی تأثیر کاهش تستوسترون در مردان مسن بر تراکم استخوان کمتر است خطر پوکی استخوان در مردها از ۷۵ سالگی به حداکثر میرسد.

سن

با افزایش سن احتمال پوکی استخوان بیشتر و استخوانها نازکتر و ضعیف تر میشوند.

جثه

در زنان دارای جثه کوچک و لاغر احتمال بروز پوکی استخوان بیشتر است.

تماس با استروژن

هر چه میزان تماس جنس مؤنث با استروژن در طول زندگی بیشتر باشد احتمال بروز پوکی استخوان کمتر است مثلاً چنان چه یائسگی به طور دیررس روی دهد یا قاعدگی زودتر از معمول آغاز شود خطر ایجاد پوکی استخوان کمتر خواهد بود.

نژاد

در زنان سفید پوست نژاد قفقازی و آسیایی به ویژه جنوب شرقی (آسیا) بیشترین احتمال بروز پوکی استخوان وجود دارد. در زنان آمریکایی آفریقایی تبار و مردان و زنان سیاه پوست و اسپانیایی این احتمال پایین تر ولی قابل توجه است.

سابقه فامیلی

احتمال شکستگی استخوان تا حدودی با ارث بستگی دارد.

عوامل خطر قابل تغییر پوکی استخوان عبارتند از:

هورمون های جنسی

فقدان غیر طبیعی دوره های قاعدگی (آمنوره،  (amenorrheaپایین بودن مقدار استروژن (یائسگی) و پایین بودن تستوسترون در مردان می تواند منجر به پوکی استخوان شوند.

بی اشتهایی عصبی (anorexia nervosa)

این اختلال با ترس غیر منطقی از اضافه شدن وزن مشخص می شود و غذا نخوردن خطر بروز پوکی استخوان را افزایش می دهد.

مصرف پایین کلسیم و ویتامین D

کمبود میزان کلسیم و ویتامین D مصرفی در طول عمر فرد را مستعد از دست دادن بافت استخوانی می کند.

سرطان پستان

خطر بروز پوکی استخوان در زنان یائسه مبتلا به سرطان به ویژه در صورت انجام شیمی درمانی یا درمان با آناستروزول يا لتروزول که استروژن را مهار میکنند افزایش می یابد.

مصرف داروها

مصرف دراز مدت گلوکوکورتیکوییدها کورتونها و بعضی داروهای ضدتشنج مانند باربیتورات و فنی تویین که متابولیسم ویتامین D را تسریع می کنند با افزایش خطر بروز پوکی استخوان همراه است.

مصرف زیاد هورمون تیرویید یا بیماری پر کاری تیرویید، هر دو می توانند موجب کاهش بافت استخوانی شوند.

مصرف داروهای مهار کنندهی باز جذب سروتونین (SSRIها) برای درمان افسردگی، تراکم استخوان را در مرد و زن کاهش می دهد.

به نظر می رسد داروهای بازدارنده ی پمپ پروتون که تولید اسید معده را مهار می کنند (مانند اومپرازول) با جذب کلسیم تداخل می نمایند. همچنین مصرف آنتی اسیدهای حاوی آلومینیم منجر به اتصال مزمن آلومینیم به فسفات می شود. مصرف تیازولیدیندیون ها که برای کنترل دیابت به کار می روند (مانند روزیگلیتازون و احتمالاً پیوگلیتازون) با افزایش احتمال پوکی و شکستگی استخوان همراه است.

درمان دراز مدت بالیتیوم می تواند منجر به پوکی استخوان شود. مصرف بعضی از داروهای مدرّ می تواند موجب پوکی استخوان شود.

بیماری ها

بسیاری از بیماری ها و اختلالات با ایجاد پوکی استخوان در ارتباط هستند. در بعضی از بیماریها، مکانیسم زمینه ای مؤثر بر متابولیسم، مستقیم و در برخی دیگر متعدد و ناشناخته است به طور معمول عدم تحرک موجب کاهش بافت استخوان موضعی ممکن است پس از بی حرکتی طولانی ناشی از قرار گرفتن اندام شکسته در قالب گچی روی دهد این وضعیت در بیماران فعال دارای سوخت و ساز استخوانی زیاد مانند (ورزشکاران شایع تر است سایر نمونهها عبارتند از کاهش بافت استخوانی در طول پرواز به فضا و یا در افرادی که بنا به علل مختلف به مدت طولانی بستری هستند یا از ویلچر استفاده می کنند.

وضعیت های همراه با کاهش فعالیت گُنادی (غدد جنسی)، خارج کردن هر دو تخمدان به وسیله عمل جراحی یا نارسایی زودرس تخمدان که موجب کاهش تولید می شوند با پوکی استخوان همراهند. در مردها کمبود تستوسترون  (مثلاً در سنین بالا و یا به دنبال خارج کردن بیضه ها) باعث پوکی استخوان می شود.

در بعضی از افرادی که به میزان کافی کلسیم مصرف می کنند، ممکن است به دلیل عدم جذب کلسیم و / یا ویتامین D، پوکی استخوان ایجاد شود. کمبود سایر ریز مغزی ها مانند ویتامین K و C و ویتامین B12 نیز منجر به پوکی استخوان می شود.

نارسایی کلیه می تواند به تخریب استخوانی منجر شود.

نوشیدن الکل

نوشیدن مقادیر زیاد الکل به طور مزمن به ویژه از سنین جوانی به طور چشمگیر احتمال پوکی استخوان را افزایش می دهد.

استعمال دخانیات

سیگار، فعالیت اوستئوبلاست ها را مهار می کند و از عوامل خطر مستقل پوکی استخوان به شمار می آید. سیگار همچنین موجب افزایش تجزیه ی استروژن برونزاد، کاهش وزن بدن و یائسگی زودتر از موعد می شود که همه ی این موارد به کاهش تراکم مواد معدنی استخوان می انجامند.

مصرف بیش از حد نوشابه

ارتباط میان پوکی استخوان و نوشابه های گازدار کافئینه مشخص نیست ولی کافئین با جذب کلسیم تداخل می کند و اثر مدرّ آن موجب از دست رفتن مواد معدنی استخوان می شود. علاوه بر این اسید فسفریک موجود در نوشابه های گاز دار (سودا) می تواند از طریق تغییر دادن تعادل اسید خون موجب از دست رفتن بافت استخوانی شود

ورزش بیش از حد

ورزش هایی که در آنها از تحمل وزن استفاده می شود می توانند در سنین نوجوانی موجب افزایش توده ی استخوانی شوند. در بزرگسالان فعالیت بدنی به حفظ توده استخوانی کمک می کند و می تواند آن را ۱ تا ۲ درصد افزایش دهد. عدم فعالیت فیزیکی نیز موجب از دست رفتن قابل ملاحظه ی توده استخوانی می شود ولی ورزش بیش از حد به آسیب دائمی استخوان ها می انجامد.

در سن 80 سالگی ممکن است از هر ۳ زن یک نفر و از هر ۵ مرد، یک نفر دچار شکستگی ناشی از استخوان شود. احتمال بروز شکستگی ناشی از پوکی استخوان در خانمها، در سن ۵۰ سالگی ۴۰ درصد و در آقایان ۱۳ درصد است.

مطابق آمار موجود متوسط تراکم استخوان افرد سالم کشور ایران در مقایسه با افراد ژاپنی حدود 9/3 در صد بالاتر و در نایسه با آمریکایی ها 6/4 درصد پایین تر است. در مطالعه ای که چندی پیش به وسیله ی وزارت بهداشت انجام شد این نتیجه به دست آمد که %۴۷ زنان و ۴۴٪ مردان بالای ۵۰ سال ایران دچار کمبود تراکم استخوان هستند و در 6/4 درصد افراد ۲۰ تا ۷۰ سال ایرانی، پوکی استخوان ستون فقرات وجود دارد. همچنین از هر ۴ زن ایرانی بالای ۵۰ سال یک نفر مبتلا به پوکی استخوان است.

مطالعه ی دیگری در ایران نشان داد که نیمی از زنان بالای ۴۵ سال و ۹۰% زنان بالای ۷۵ سال ایرانی دچار پوکی استخوان هستند.

در ایران ۵۰٪ افراد مبتلا به پوکی استخوان، دچار شکستگی گردن استخوان ران (مفصل ران) شده اند که در اثر آن، %۲۰ این افراد از نظر فعالیت های روزمره وابسته به دیگران شدند.

کلسیم و ویتامین D دو ماده مغذی لازم برای استحکام استخوان ها هستند و جوش شیرین مصرف شده در نان، یک عامل کمبود کلسیم و زمینه ساز پوکی استخوان است.

جوش شیرین موجود در زنان، عامل اصلی کمبود کلسیم در ایران است و ۵۸ میلیون نفر در کشور از کمبود کلسیم رنج می برند. بیشترین مصرف جوش شیرین، ابتدا تهران و سپس در گیلان، مازندران، قم، و استان مرکزی است. این در حالی است که نان یکی از مهم ترین منبع تغذیه مردم کشورمان است، به طوری که ۴۳ تا ۵۸ درصد انرژی و 56 درصد پروتئین مورد نیاز افراد جامعه را تأمین می کند. از طرفی مصرف مواد لبنی در کشور ما بسیار محدود است بنابراین نیاز به آموزش اصلاح عادات غذایی در زمینه مصرف لبنیات در خانواده ها از طریق متخصصان و پزشکان احساس می شود.

این اصلاح عادات غذایی باید از دوران کودکی شروع شود. آمار نشان می دهد ۷۰ تا ۸۰ درصد افراد جامعه ما از کمبود شدید یا خفیف ویتامین D رنج می برند. نکته قابل توجه برای دختران جوان این است که بیشترین رشد استخوان در سنین بین ۱۱ تا ۱۷ سالگی است و تا ۳۰ سالگی بر تراکم استخوان های بدن افزوده می شود. بنابراین در سنین جوانی باید برای پوکی استخوان فکری کرد و نباید فراموش کرد الگوهای مدرن امروزی برای زیبایی اندام (مانند مانکن ها)

و نیز پیروی از شیوههای جدید لاغری میتواند به استخوانهای دختران اسیب بزند و زمینه ای برای خطر پوکی استخوان در سال های بعد باشد.

پوکی استخوان یا (بیماری خاموش)

پوکی استخوان را بیماری «خاموش» نامیده اند زیرا در اثر آن استخوان ها بدون هیچ علامتی پوک می شوند و وقتی علایم درد و شکستگی بروز می کند که بیماری در مرحله ی پیشرفته است.
شواهدی در دست است که نشان می دهد مصرف قرص های ضد بارداری می تواند موجب افزایش حداکثر توده ی استخوانی شود. آمنوره (فقدان عادت ماهانه)، قبل از شروع یائسگی در زنان مبتلا به بی اشتهایی عصبی و نیز در زنان لاغری که به تمرینات ورزشی شدید و حرفه ای و ژیمناستیک سنگین می پردازند شایع است و به دلیل کاهش هورمون جنسی استروژن در آمنوره احتمال پوکی استخوان افزایش می یابد.

مصرف بیش از حد پروتئین ها و نمک می تواند احتمال پوکی استخوان را افزایش دهد.

شکستگی های گردن استخوان ران (هیپ hip یا مفصل ران) اکثر نتایج جدی پوکی استخوان را تشکیل می دهند.

۳۰ تا ۵۰ درصد از تمام زنان بالای ۵۰ سال به شکستگی حداقل یک مهره دچار می.شوند. در دو سوم شکستگی های مهره در هنگام شکستگی درد وجود ندارد یا خیلی خفیف است و در بقیه ی موارد، درد شدید و حساسیت کانونی بر روی ستون مهره ها وجود دارد. مهره ی دچار شکستگی تغییر شکل می دهد و ضخامت قسمت پشتی، وسطی یا جلویی آن از بین می رود و مهره، فشرده و له می شود. معمولاً پوکی استخوان در مهره های سینه ای (مهره های پشت) و کمری روی می دهد زیرا این مهره ها فشار بیشتری را تحمل می کنند و مهره های گردن به ندرت دچار پوکی می شوند. مهره های قسمت میانی و پایینی پشت و مهره های بالایی کمر بیشتر مبتلا به پوکی می شوند. شکستگی مهره های در پوکی استخوان ممکن است ناشی از سقوط و به زمین افتادن باشد ولی اکثراً به طور خود به خود یا در اثر خم و راست شدن، چرخیدن یا سرفه روی می دهد.

شکستگی های مهره ای ناشی از پوکی استخوان موجب انتشار درد در مسیر عصب سیاتیک (قسمت پایین پاها و ران) نمی شود.

شکستگی چند مهره ممکن است موجب کوتاه شدن قد به اندازه ی 1 تا 15 سانتی متر (و حتی بیشتر) شود که معولاً طی چند سال روی می دهد. معمولاً کوتاه شدن قد یا خمیدگی ستون فقرات (قوز) همراه است و در اثر آن، سینه و شکم به طرف داخل کشیده می شوند و شکم برآمده می شود و خط کمری از بین می رود و فرد قادر به انجام فعالیت های روزانه مانند خرید کردن، خانه داری، باغبانی و نشستتن یا ایستادن طولانی نیست. در موارد بسیار شدید، قوز کردگی به حدی زیاد است که دنده ها تحتانی به استخوان لگن می رسند و تغییر شکل شدید ایجاد می شود و در نتیجه ی کوچک شدن فضای قفسه سینه، ریه ها قادر به اتساع کافی نیستند و تنگی نفس، به ویژه در هنگام فعالیت بروز می کند. چنان چه خمیدگی شدید ستون مهره ها موجود باشد بیمار نمی تواند سرش را بلند کند و در نتیجه دچار درد گردن و سر درد می شود.

شکستگی های مچ دست سومین شکستگی شایع ناشی از پوکی استخوان هستند احتمال بروز شکستگی کالیز colles’ fracture))، یعنی شکستگی عرضی تحتانی استخوان زندزیرین (رادیوس) که در آن، قطعه ی تحتانی به سمت عقب جابه جا می شود، حدود ۱۶% در زنان سفید پوست در طول مدت عمر است.

شکستگی دنده ها در مردها شایع تر است و بیشترین سن بروز آن حدود ۳۵ سالگی است. درد ناحیه ی شکستگی در هنگام فعالیت فیزیکی احساس می شود. یک نمونه از این نوع شکستگی در هنگام افتادن در جریان اسکی روی آب یا جت اسکی روی می دهد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده

امیر مطلوبی

لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ، و با استفاده از طراحان گرافیک است، چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است، و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز، و کاربردهای متنوع با هدف بهبود
0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
گیف تبلیغاتی2
گیف تبلیغاتی2
گیف تبلیغاتی2
گیف تبلیغاتی2
0
با لایک و کامنت از این مقاله حمایت کنیدx

در خـبـرنـامـه ما عضو شوید

برای دریافت آخرین رویداد ها ایمیل خود را وارد نمایید.